Быйыл Сахабыт сиригэр Үлэ сылыгар, Россия үрдүнэн биллэриллибит учуутал уонна наставник сылларыгар анаммыт 2 испэктээкили көрөн баран санаа атастаhан суруйдум…
Киhи окко түhэн оҕо буолан күн сирин көрүөҕүттэн, ийэ сир сайаҕас салгынын иҕэрийиэҕиттэн,
күн күбэй ийэ, амарах аҕа сылаас тапталларынан бигэнэ улаатан, бастаан төрөппүт дьонун бүөбэйиттэн саҕалаан, кинилэр үөрэтэн — такайан оскуола боруогун атыллаан — учуутал истиҥ илиитигэр киирэн билиини — көрүүнү ылан олох сырдык аартыгар үктэнэр…
Хас биирдии киhи олох суолун тэлэригэр учуутал оруола суолталааҕын, тэҥнэммэт үрдүгүн өйдүүбүт, ол да иhин кинилэри ис сүрэхтэн ытыгылыыбыт, кинилэргэ үйэлэргэ махтанабыт, cүгүрүйэбит.

Оннук сырдык түгэнинэн буоллулар Былатыан Ойуунускай аатынан Саха Академическай Драматическай тыйаатырын сыанатыгар РФ норуодунай артыыhа, СССР, РФ, СӨ судаарыстыбаннай бириэмийэлэрин лауреата, биллиилээх режиссёр А.С. Борисов туруорбут сүдү айымньыларыттан биирдэстэрэ, өлбөт — сүппэт У. Шекспир «Илиир хоруол» айымньыта.
Бу өрдөөҕүтэ туруоруллан араас дойдулар көрөөччүлэрин сыанабылын ылбыт, Малай тыйаатыр сыанатыгар көстүбүт испэктээкил бу сырыыга Саха тыйаатырын чулуу артыыстарыттан биирдэстэригэр, РФ үтүөлээх, СӨ народнай артыыhыгар, СССР, РФ судаарыстыбаннай бириэмийэлэрин уонна СӨ П.А Ойуунускай аатынан судаарыстыбаннай бириэмийэлэр лауреаттарыгар, САДТ биир сүдү артыыhыгар, уhуйааччы учуутал, Саха тыйаатырын музейын төрүттээччи, кэрэмэс киhиэхэ Ефим Николаевич Степановка анаммыта буолар. Киниэхэ араас сылларга үөрэммит элбэх ахсааннаах артыыс буоларга уhуйуллубут талааннаах, инникигэ эрэли саҕар кэскиллээх үөрэнээччилэрин — артыыстар көрдөhүүлэринэн тэриллэн, бу кун Ефим Николаевич үөрэппит оҕолорун кытары бииргэ оонньооhуна уонна кинилэр истин сүгүрүйүүлэринэн түмүктэммитэ көрбүтү эрэ кэрэхсэттэ, ис сурэхтэн истиҥник тэриллибит үтүө түгэн сөхтөрдө.
Улуу Москва куоракка бииргэ үөрэммит доҕоро, Саха театрын аар саарга аатырдыбыт режиссёр Андрей Саввич Борисов ис сүрэхтэн долгуйан туран эппит этиитэ, истиҥ эҕэрдэтэ көрөөччүнү долгутуон долгутта…
Ефим Николаевичка бииргэ үлэлиир доҕотторо, үөрэппит оҕолоро — артыыстар, тоҕуоруhа мустубут көрөөччү атахтарыгар туран өр кэмҥэ сүгүрүйэллэрин ытыс тыаhынан билиммиттэрэ
кини олоҕун анаабыт тапталлаах театрыгар бэриниилээҕин, Саха норуота сүдү артыыска сүгүрүйүүтүн көрдөрдө.
Ефим Николаевич чахчы олоххо көстөр сэдэх талаан буоларын бигэргэттэ.
Бу учууталга анаммыт үтүө киэhэ Ефим Николаевичка Уруй — Айхал аналлаах түмүктэннэ.
Дьэ, бу буолла Учууталга истиҥ таптал, сүдү махтал, сүгүрүйүү киэhэтэ…

Иккис үтүө түгэнинэн буолла Саха Государственнай Эстрада театрын сыанатыгар СӨ искусствотын үтүөлээх деятеля, САДТ режиссёра, элбэх араас бырааттыы дойдулар тыйаатырдарын ыҥырыыларынан ураты көрүүлээх спектакыллары туруорааччы киинэ уонна тыйаатыр режиссёра, Ефим Николаевичка артыыс буоларга уhуйуллубут үөрэнээччитэ Сергей Потапов туруорбут Ч. Айтматов «Маҥнайгы учуутал» испэктээкил. Бу улуу суруйааччы Ч. Айтматов сүдү айымньытын Эстрада тыйаатырын айар бөлөҕө тыыннаах музыканнан доҕуhуоллатан, аныгы көрүүгэ туруоруоллубут айымньы сэбиэскэй былаас төрүттэммит 1922 с. буолар түгэни арыйар…
Киргизия кып кыра, үөрэх диэни билбэтэх аулугар маҥнайгы учуутал кэлиитэ, бастакы оскуоланы төрүттээhин, батталтан — хабалаттан босхолонуу, сырдыкка эрэли үөскэтэр саҥа олох саҕаланан, ыарахан олохтон босхолонуу уустук түгэнин көрдөрөр. Испэктээкили Эстрада театрын эдэр артыыстара итэҕэтиилээхтик толордулар. Хас биирдии оруолу толорооччу уобарастарын чаҕылхайдык арыйдылар…
Бастаан хайдах эрэ таҥастара — саптара аныгылыыта харахха быраҕыллар, урукку бэйэтин кэмин көстүүтэ эбитэ буоллар ордук буолуо дуу — диэн санаа улам — улам умнуллан, спектакль ортотуттан артыыстар оруолларыгар киирэн оонньооhуннара ончу умуннарда.
Туруорааччы режиссёр туруорар ньымата билиҥҥи кэмҥэ сөп түбэhэн, 101 сыл аннараа өттүгэр буолбут олоҕу көрдөрүүгэ табыгастаах ньыманы таба тайаммытын итэҕэттэ.
Хас биирдии туттуу — хаптыы, музыка доҕуhуола, артыыс уобараhы арыйыыта барыта холбоhон айымньы ис хоhоонун толору арыйда. Бу үксэ Эстрада театрын эдэр көлүөнэ артыыстара оонньуур испэктээкиллэригэр испэктээкилгэ оонньуурга анал үөрэҕи барбатах ырыаhыт артыыстар толоруулара буолара умнуллан, көрөөччү улам — улам ылларан, итэҕэйэн көрдө.
Бу испэктээкилгэ оонньообут артыыстартан оруолу кыайа — хото толорбут артыыстарынан:
•Учуутал оруолугар — Иван Константинов
•Айталыына оҕо сааhа — Прасковья Варламова — Умсуура
•Айталыына Ньургуновна — СӨ култууратын туйгуна Амгаяна
•Оскуола оҕолорун оонньообут: Санита Ай, Люси, Михаил Рожин.
•Баай уолаттар: Николай Гоголев, Долун.
•Кырдьаҕастар оруолларын бэркэ оонньоотулар Caха өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыската Варя Аманатова, СӨ култууратын туйгуна Анатолий Горохов.
•Өкүүчэ — СӨ үтүөлээх артыыската Ника,
Григорий — Эрчим.
Үлэ, учуутал, наставник сылыгар турбут Ч. Айтматов биир сүдү айымньыта «Маҥнайгы учуутал» олус сөпкө талыллан турбутун бэлиэтээн туран көрөөччүлэри ыҥырыам этэ.
«Маҥнайгы учуутал» — бэртээхэй испэктээкили көрө кэлэргитигэр, ордук оскуола учууталларын, үөрэнээччилэрин, студеннары, эдэр ыччаты уонна бары театры таптааччылары. Сэбиэскэй былаас кэлэн батталга олорбут дьоҥҥо көҥүл олох кэлиитэ, батталтан босхолонон билиигэ — көрүүгэ тардыhыы, билиҥҥи сайдыылаах олоххо кэлбит олохпут төрүөтэ көстөр айымньыны көрөн, история хаамыытын, олох сайдыытын көрөргүт — билэргит, олоҕу сыаналыы үөрэнэргэ төhүү күүс буолуо этэ…
Саха Академическай драматическай тыйаатырын уонна Эстрада Государственнай тыйаатырын эдэр көлүөнэ артыыстара оонньуур, билигин кэккэлэhэ хаама сылдьар Улуу режиссёрдарбыт туоруорбут айымньыларын көрүҥ — истиҥ, сыаналаан, биhирээн… Үөрэххэ, билиигэ — көрүүгэ тардыhын. Үчугэйи — кэрэни кэрэхсээн. Киhи үйэтин сааhын тухары үөрэнэр — диэн өбүгэлэрбит эппит этиилэрэ чахчы буоларын итэҕэйин…

Түгэнинэн туhанан Эстрада театрыгар билигин чаҕылхайдык айа — тута үлэлии сылдьар артыыска Амгаяна туhунан кылгастык кэпсээн ааhыам…
Амгаяна М.К. Аммосов аатынан СГУниверситетын Саха филологиятын кафедратыгар ситиhиилээхтик үөрэнэн култуура историятын уонна теориятын учууталын идэтин ылан Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан ол саҕана Өрөспүүбүлүкэтээҕи Норуот айымньытын дьиэтигэр «Тойук» народнай ансамбль салайааччытынан 2002 сыллаахха үлэҕэ кэлбитэ. Ити сылтан ыла саха фольклорын жанрын бары көрүҥэр дэгиттэр, ырыаhыт кыыс айар үлэтэ саҕаламмыта. Ол саҕана театральнай салаа иhинэн саҥа тэриллэр студия — театр бастакы артыыстарын иhигэр киирэн ситиhиилээхтик дьарыктаммыта.
2005 сыллаахтан «Олоҥхо» театр — студия бөлөҕүнэн Скандинавия дойдуларынан биллиилээх модельер — дизайнер Августина Филиппова Чысхаана Санта- Клауска бастакы айаныгар, Кытай, Европа араас дойдуларынан, хотугулуу Африкаҕа ыытыллыбыт карнавалга, фольклор, ырыа норуоттар икки ардыларынааҕы фестивалларыгар айаннаhан Гран-При, 1 — кы истиэпэннээх
лауреат буолар үөрүүлээх түгэннэри үллэстибитэ.
Студияҕа дьарыктанар кэмигэр 2005 с. Эстрада театрыгар ыҥырыллан кэлэн күн бүгүнүгэр дылы ситиhиилээхтик үлэлиир. Эстрада театрыгар бастаан «Иэхэй-чуохай», салайааччы СӨ народнай артыыhа В.С.Татаринов бөлөҕөр, онтон 2016 сылтан «Айархаан» бөлөххө, салайааччы СӨ үтүөлээх артыыската А.М. Дегтярева күн бүгүнүгэр диэри үлэлии сылдьан номнуо үтүмэн үгүс ипэктээкиллэргэ оонньообутун көрөн сөҕөбүн.
Ол курдук:

1. «Уйбаанчык» — реж. Сергей Потапов (Маайыс)
2. «Аршин маллаах» — реж. Сахая Бурнашева (хамначчыт)
3. «Мааппа»- реж. Амгалена Нотара (Мааппа)
4. «Киристэпиэл» — реж. Сергей Потапов (икки оруолга)
5. «Сүрэх тэбэрин тухары» — реж. Захар Никитин (Мария Ивановна)
6. «Маҥнайгы учуутал» — реж Сергей Потапов (Айталыына Ньургуновна)
7. «Үлэ үөһүгэр таптал» — реж. Татьяна Чаранская (статуправление үлэhитэ)
8. «Тыыҥҥын ылан тыыҥҥар холбоо» — реж. Сергей Потапов (Ньургуhун ийэтэ)
9. «Чудный костюм» — реж. Татьяна Чаранская (балетка).
10. Өссө студенныыр кэмигэр «СтудВесна — 99» кыайыылааҕа кыыс «Олоҥхо» театр — студияттан саҕалаан билигин айар үлэ үөhүгэр сылдьар талааннаах артыыска айар үлэтин аартыгар үктэнэригэр сүбэ- ама, күүс — көмө буолбут дьоллоохпун. Студияҕа араас сылларга сылдьыбыт дэгиттэр талааннаах кыттыылаахтарбыттан биир саамай чаҕылхайдара, үлэhит үтүөтэ, эйэҕэс, элэккэй майгылаах Амгаяна артыыскаҕа уонна кини курдук айар үлэ үөhүгэр сылдьар эдэр көлүөнэ — ыччат артыыстарга айар үлэҕит аартыктара алгыстаах буоллуннар, cитиhии аргыстанын, чыпчааллары дабайан тапталлаах төрөөбүт Сахабыт сирэ сайдарын туhугар айымньылаах айар үлэннэн дьоллонун!
11. Ытыктабыллаах Саха театрын аксакал артыыhа Ефим Николаевич Степанов курдук ситиhиилээх айар үлэ аргыстанан кини сааhыгар тиийэ дьон — норуот туhугар айымньылаахтык, айар талааннытын, билиигитин — көрүүгүтүн кэлэр кэнчээри ыччакка тириэрдэ, айар үлэ үөhүгэр ситиhиилээх дьылҕаланын!!! Аҕам саастаах үлэhит үтүөтэ дьоҥҥо, учууталга сүгүрүйүөҕүн, кинилэри холобур оҥостон олоруоҕун! Саҥа талааннары таба көрөн өйүөҕүҥ!!!

СӨ культуратын үтүөлээх улэhитэ Светлана Григорьевна Лукина